จิตวิญญาณ Spirituality

  • Tab 1
  • Tab 2
  • Tab 3

ในโลกตะวันตกนั้น คำว่า Spirituality ในความหมายที่ใช้กันในปัจจุบันนี้เป็นสิ่งที่เพิ่งเริ่มต้นขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 17 นี้เอง รากศัพท์ดั้งเดิมของคำว่า spirituality มาจากคำว่า spiritus ในภาษาลาตินซึ่งหมายถึงลมหายใจ ผสมกับคำว่า enthousiasmos (รากศัพท์ของคำว่า enthusiasm) ที่หมายถึง the god within หรือพลังอำ นาจศักดิ์สิทธิ์ของชีวิต Walter Principe ในบทความชื่อ Toward Defining Spirituality18 ได้สืบค้นความหมายของคำว่า spirituality ที่เริ่มปรากฏในช่วงศตวรรษที่ 17 ว่ามีความหมาย ที่สะท้อนความคิดดั้งเดิมที่ใช้กันในทางศาสนา และเทววิทยาที่แตกต่างกัน 4 ความหมาย คือ

1. ในความหมายแรกสัมพันธ์กับความหมายดั้งเดิมในภาษาลาติน คำดังกล่าวมีการใช้ในคัมภีร์ไบเบิ้ล ในความหมายของ คุณธรรม ของชีวิต (moral sense of life) ซึ่งตรงกับคำในภาษากรีกคือ pneuma (life in the Spirit of God) คำว่า spirituality ในความหมายนี้ยังไม่ได้มีลักษณะที่เป็นคู่ตรงข้ามระหว่าง body กับ spirit แต่หมายถึงพลังด้านคุณธรรมที่กำกับชีวิตของมนุษย์
2. ความหมายที่สองมีรากฐานมาจากอิทธิพลของคริสเตียน-เฮเลนนิสติค (Christain-Helenistic) ซึ่งในกระแสความคิดนี้เป็น การจำแนกแยกแยะความเป็นจริงในโลกออกเป็น
2 ส่วนคือ Spirit vs. Matter ซึ่งอาจจะถือได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของวิธีการมองแบบทวิลักษณ์ (Dualism) ที่ Spirit กลายเป็นสิ่งที่อยู่คู่ตรงข้ามกับวัตถุอย่างแท้จริง ในคริสต์ศตวรรษที่ 3 นั้น มีการจำแนกชีวิตออกเป็นสามส่วนได้แก่ body คือร่างกายที่เป็นเนื่อหนังมังสา soul คือจิตใจ ส่วน spirit เป็นจิตวิญญาณที่เป็นสากล ไม่ใช่จิตที่เป็นปัจเจกในความหมายของ soul แต่ความหมายของ spirit ที่เป็นสากลนี้ค่อย ๆ ลบเลือนในยุคต่อ ๆ มา
3. ความหมายที่สามนั้น คำว่า spirituality ถูกใช้ในแง่ที่สะท้อนถึงขอบเขตอำนาจในเชิงของศาสนจักร โดยถือว่า คำว่า spirituality นั้นหมายถึงสิ่งที่อยู่ใต้อาณัติของศาสนจักร "proporty held or received in return for spiritual services"
4. ความหมายที่สี่เป็นความหมายที่เข้าใจกันในปัจจุบันนั้นมีพัฒนาการเนื่องมาจากความหมายของคำว่า spiritualité ในภาษาฝรั่งเศส ซึ่งหมายถึง คุณภาพหรือสภาวะแห่งชีวิตไปพ้นจาก ความเป็นไปในทางโลกียสุขหรือเข้าถึงความเป็นจริง ที่อยู่นอกเหนือจาก ชีวิตที่ฉาบฉวย มีนัยยะที่เน้นชีวิตด้านในของปัจเจกภาพอันเป็นความหมาย ที่เกิดขึ้นหลัง การปฏิรูปคริสต์ศาสนา ที่ทำให้การเข้าถึง พระเจ้ากลายเป็น เรื่องปัจเจกมากขึ้น

ความหมายของจิตวิญญาณ

จิตวิญญาณเป็น โครงสร้างส่วนหนึ่งของมนุษย์ที่นอกเหนือจากร่างกายและจิตใจ พระมหาประทีป (2534: 14 ) ได้ให้ความหมาย ของกายว่า เป็นธรรมชาติ รู้สึกไม่ได้ ประกอบด้วย ดิน น้ำ ลม ไฟเป็นของกลาง ๆ ไม่ดี ไม่ชั่ว เหมือนกันทุกชีวิต จิต เป็นธรรมชาติ รู้สึกได้ เป็นของกลาง ๆ ไม่ดี ไม่ชั่ว เหมือนกันทุกชีวิต

วิญญาณ ทำหน้าที่ รู้ดี รู้ชั่ว รู้สุข รู้ทุกข์ รู้ยึดมั่นทุกชีวิตไม่เหมือนกันเป็นไปตามปัจจัยที่ถูกฝึกฝนอบรม คำว่า จิตวิญญาณ มาจากคำภาษาอังกฤษ spirit (n) spiritual (adj) และ spirituality (n) ซึ่งหมายถึง วิญญาณ จิตใจ เกี่ยวกับใจ ความองอาจ เจตนา ผู้มีปัญญา ความอดทน และภูตผีปีศาจ ( สอ เสถบุตร : ฉบับภาษาอังกฤษ-ไทย 2541: 562 ) และจิต หมายถึง ใจ , ความรู้สึกนึกคิด ส่วนคำว่า "วิญญาณ" หมายถึง ความรู้แจ้ง ความรู้สำนึก , ความคิด , ความในใจ (เปลื้อง ณ นคร, 2539 : 125 )

ศ.นพ.ประเวศ วะสี ได้ให้คำจำกัดความว่า จิตวิญญาณ คือจิตชั้นสูง จิตที่ลดความเห็นแก่ตัว จิตที่เห็นแก่ผู้อื่น จิตที่เข้าถึงสิ่งสูงสุด คือนิพพานหรือพระผู้เป็นเจ้า ( สำนักงานปฏิรูประบบสุขภาพแห่งชาติ .2544 : 155 )

พรจันทร์ สุวรรณชาต (2534 : 1 ) ได้ให้ความหมายของคำว่า จิตวิญญาณ ที่นำมาใช้ในวิชาชีพการพยาบาลว่าหมายถึง พลังชีวิตของคนซึ่งแสวงหาจุดมุ่งหมายของสัมพันธภาพและการมีชีวิตรอด เป็นจิตวิญญาณที่แสวงหาจุดมุ่งหมายของความรัก ความไว้วางใจ ความหวัง และการให้อภัยแก่ตนเองและผู้อื่น

นพ. ดร. โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ( "สุขภาพทางจิตวิญญาณ" 2545 : 1 ) ได้แยกคำว่า จิต กับ จิตวิญญาณ ว่า จิต คือความสบายใจ ความสนุกสนาน ไม่เครียด คำว่าจิตวิญญาณ มีความหมายถึง เป้าหมายสูงสุดของชีวิตคืออะไร ซึ่งสอดคล้องกับ เอมิลิ่ง และ โพวิโอนิส ( Ameling and Povilonis ,2001: 16 ) ที่ให้คำนิยามจิตวิญญาณว่า "เป็นการค้นหาความหมายของชีวิต ( Meaning Making ) เช่น ฉันเป็นใคร ฉันอยู่ที่นี่เพราะอะไร สิ่งต่างๆเหล่านี้มีความหมายอย่างไรต่อฉัน และ อะไรคือสิ่งที่ฉันหวังจะทำในช่วงเวลาที่เหลืออยู่บนโลกนี้

อนันทราช และไฮท์ (Anandarajah and Hight. 2001:89 อ้างอิงจาก พีระศักดิ์ เลิศตระการนนท์ . 2546 : 1 ) ได้ให้ความหมายของจิตวิญญาณว่า เป็นประสบการณ์ของมนุษย์ที่ซับซ้อนและมีหลายมิติประกอบด้วยด้านสติปัญญา ( cognitive ) ประสบการณ์ (experience) และพฤติกรรม ( behavior )

1. มิติด้านสติปัญญาและปรัชญา ได้แก่ การค้นหาความหมาย วัตถุประสงค์และความจริงในชีวิต ความเชื่อและคุณค่าในสิ่งที่แต่ละบุคคลอาศัยอยู่

2. มิติด้านประสบการณ์และอารมณ์ ได้แก่ ความรู้สึกของการคาดหวัง ความรัก ความสัมพันธ์ ความสงบภายใน สิ่งปลอบใจและผู้ให้การสนับสนุน

3. มิติด้านพฤติกรรม ได้แก่ สิ่งที่บุคคลแสดงออกมาจากความเชื่อทางจิตวิญญาณของแต่ละคน

สรุป ความหมายของจิตวิญญาณ หมายถึง พลังที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับความมีชีวิตจิตใจ ผดุงชีวิต และให้ความหมายที่สำคัญแก่ชีวิต พร้อมทั้งแสดงพฤติกรรมออกมาจากความเชื่อทางจิตวิญญาณของบุคคล


Source :